Klatkaż w filmie – poznaj obowiązujące obecnie standardy

W dobie coraz szybciej zmieniającej się technologii telewizyjnej i filmowej, coraz nowsze rozwiązania zastępują wysłużone standardy, które przestają spełniać wymogi zarówno twórców, jak i odbiorców. Jednym z takich elementów w świecie wideo jest klatkaż. W poniższym artykule postaram się wyjaśnić w czym rzecz i spróbować nakreślić niedaleką przyszłość, jaka może nas czekać w tym temacie.

Czym jest klatkaż?

Klatkaż czyli kl/s lub z angielskiego fps czyli frames per second odwołuje się do ilości nagrywanych lub wyświetlanych pojedynczych zdjęć w ciągu jednej sekundy. Dzięki temu pojawia się iluzja ruchu. Przy odpowiedniej ilości, tj. 25 kl/s, będącej telewizyjnym standardem europejskim oraz 24 kl/s dla filmu, pojedyncze klatki stają się płynne i wyglądają jak jeden, nieprzerwany obraz. Na tym właśnie polega magia kina.

Ludzki mózg przy np. 12 klatkach na sekundę i mniej jest w stanie zauważyć, że obraz na ekranie nie jest jedną, płynną animacją, tylko szybko zmieniającymi się po sobie zdjęciami. Dopiero powyżej 18 kl/s mózg zaczyna interpretować to jako płynny ruch.

Dlaczego 24/25 klatek na sekundę?

Od 1927 roku ustanowiono w Europie standard 24 kl/s dla filmu oraz 25 kl/s dla TV jako optymalne minimum dla ludzkiego oka. W prawdziwym życiu, np. podczas obserwowania szybko poruszającego się przedmiotu, nasz mózg przestaje rejestrować każdy szczegół obiektu z taką samą dokładnością jak przy obiekcie nieruchomym. Powstaje wtedy efekt rozmycia (motion blur). Efekt taki można uzyskać przy 25 kl/s, co jest jednym z głównych powodów wyboru tego standardu jako najlepszego odwzorowania tego efektu w realnym życiu.

Obecne standardy

Obecnie na świecie istnieje standard dla filmu – 24 kl/s. Dla Europy, części Afryki i Azji w systemie PAL (Phase Alternating Line) – 25p oraz 50i (w artykule Standardy rozdzielczości wideo – o co w tym chodzi? wyjaśniłem, co oznaczają literki p oraz i) oraz dla Ameryki Północnej, Japonii i wielu innych w systemie NTSC (National Television System Committee) – 30p oraz 60i. Należy tutaj również dodać, że w przypadku tzw. HFR (High Frame Rate), czyli bardzo dużej ilości klatek na sekundę, stosowanych głównie do znacznego zwalniania tempa obrazu (slow motion), do obecnych standardów należą 60 kl/s, 120 kl/s, 180 kl/s oraz 240 kl/s. Kamery takie, jak Panasonic Lumix GH5 czy Sony PXW-FS7K mają możliwość nagrywania w standardzie 120 i 180 kl/s, a najnowsza profesjonalna kamera Panasonic AU-EVA1 potrafi nagrywać z prędkością 240 kl/s.

Przyszłe standardy

Kiedy Peter Jackson przystąpił do produkcji swojej trylogii o Hobbitach w 2011 roku, postanowił nagrywać w 48 kl/s i mimo, iż film okazał się sukcesem, to nie obyło się bez wielkiej debaty na temat klatkażu. Użycie 48 kl/s skutkuje tzw. hiper realizmem, gdzie każdy detal w filmie jest doskonale widoczny, a całość wygląda dość płasko. Zdecydowanie nie jest to coś, do czego przyzwyczaił nas kinowy, 24-klatkowy standard. I może właśnie chodzi o to przyzwyczajenie, które sprawia, że trudno jest nam zaakceptować wyższy standard, zwłaszcza, że jest on bardziej słuszny ze względu na naszą biologię.

Jak wyjaśnia to Simon Cooke z Microsoft’s Advance Technology Group nasze oczy lepiej odbierają szybsze klatkaże dlatego, że są w nieustannym ruchu. Te mikro drgania zwane mikroruchami ocznymi trwają nawet wówczas, gdy skupiamy się na konkretnym punkcie. Występują one średnio w tempie około 84Hz i jak twierdzi Simon – pomagają mózgowi lepiej rozpoznawać krawędzie w polu widzenia przez przekazywanie do siatkówki oka dwóch obrazów jednocześnie. W rezultacie mózg odbiera znacznie pełniejszy obraz krawędzi, a zatem rzeczywistości, którą obserwuje. Przy obecnym standardzie 24 kl/s drgania oczu nic nie robią, ponieważ obraz nie zmienia się wystarczająco szybko, aby efekt próbkowania mikroruchów mógł działać. W rezultacie oko będzie próbkowało ten sam obraz dwukrotnie i nie będzie w stanie uzyskać żadnych dodatkowych informacji przestrzennych.

To tyle gwoli wyjaśnień stricte naukowych, wróćmy jednak do samego filmu. Mimo, iż wysoki klatkaż wydaje się być z wielu powodów dobrym rozwiązaniem, to jednak nie każdy jest do niego przekonany. Jak już wspomniałem wcześniej, może wynika to tylko z przyzwyczajenia, które z czasem zostanie przezwyciężone. Wszystko wskazuje na to, że za kilka lat 48 kl/s na dobre zadomowi się w produkcji kinowo telewizyjnej i w umysłach widzów.