NIETYPOWE KIERUNKI W FOTOGRAFII – Stereoskopia, czyli jak zdjęcia 3D towarzyszyły fotografii od początku jej istnienia

Stereoskopia to technika tworzenia obrazów, których specyficzny układ powoduje wrażenie głębi i trójwymiarowości. Chociaż obecnie 3D jest kojarzone głównie z fotografią i filmem, to jego początki sięgają jeszcze ery przed wynalezieniem tych mediów, gdy przygotowywano rysunkowe ilustracje stereoskopowe. Z tego powodu wynalezienie metod utrwalania obrazów na materiale światłoczułym musiało skutkować zastosowaniem zdjęć do tworzenia takiej iluzji. Prawdziwy boom na tego typu fotografie nastąpił już w 1851 roku – rozpoczęła go udana prezentacja tej techniki na wystawie światowej w Londynie. Wkrótce popularność zdobyły fotoplastykony, które pozwoliły widzom na wspólne oglądanie stereopar, obejmujących przeróżną tematykę. Od tego czasu rozwój technologii dostarczył nowych narzędzi pozwalających tworzyć obrazy 3D, a spełnieniem snów naszych przodków zdaje się być VR. Jeżeli chcesz poznać bliżej zagadnienie stereoskopii, dowiedzieć się jak samemu stworzyć takie fotografie i poznać sprzęt pomagający w ich realizacji, to zapraszam do lektury.

Na jakiej zasadzie działa stereoskopia i jak wykonać takie zdjęcia?

Stereoskopia opiera się na dosyć prostej zasadzie działania widzenia stereoskopowego, jakim obdarzony jest m.in. człowiek. Polega ono na tym, że każde z oczu postrzega daną scenę z delikatnym przesunięciem, a mózg składa te obrazy w jeden, oddający wrażenie głębi i umożliwiający ocenę odległości. Stereoskopia zakłada więc wykonanie dwóch fotografii z nieco odmiennych punktów widzenia i oglądanie ich przez specjalny przyrząd. Właściwie taka aparatura nie jest niezbędna, gdyż stereopary można oglądać bezpośrednio „gołym okiem”, jednakże wtedy konieczne jest wykonanie swoistego tricku, polegającego na ustawieniu oczu w zezie – zbieżnym lub rozbieżnym. Metoda ta ma jednak mocne ograniczenia, jakimi jest potrzeba nabrania pewnej wprawy (co nie każdemu się udaje) i dobranie odpowiednich formatów zdjęć. Do kwestii oglądania zdjęć stereoskopowych wrócę jeszcze w dalszej części artykułu.

Zdjęcia 3D można wykonać jednym aparatem, pamiętając przy tym, że fotografowana scena nie może zawierać ruchomych elementów. W takiej sytuacji należy zarejestrować pierwszą ekspozycję i przesunąć aparat w płaszczyźnie poziomej o pewien dystans. Jaka odległość da pożądany efekt? Przyjmuje się, że średni rozstaw ludzkich oczu wynosi 65 mm i zazwyczaj w podobnej odległości należy ustawić osi obiektywów (lub względem tej osi przesunąć pojedynczy aparat). Czasami jednak efekty mogą nie być satysfakcjonujące, gdyż wszystko zależy od odległości znajdujących się na pierwszym planie obiektów od aparatu. W takiej sytuacji popularną metodą jest ustawienie aparatów w odległości o 1/100 do 1/30 dystansu jaki dzieli aparat od pierwszego planu. W przypadku metra może to być więc odległość około 10 cm. Warto poeksperymentować z różnymi wariantami tak, aby uzyskać pożądany rezultat.

Jeżeli chcesz zarejestrować na stereoparach ruch, konieczne jest wykorzystanie dwóch aparatów (lub ew. jednego, jeżeli jesteś w stanie idealnie powtórzyć dane ujęcie, ale to w większości wypadków raczej karkołomna metoda). Najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie dokładnie takich samych modeli aparatów z identycznymi obiektywami – w przeciwnym razie niezbędne jest użycie urządzeń o jak najbardziej zbliżonych parametrach. Konieczne jest posłużenie się takimi samymi ogniskowymi (pamiętaj o współczynniku crop, jeżeli chcesz dopasować różne modele aparatów). Przy korzystaniu z dwóch aparatów przydatne będą statywy (fotografując w domu bardziej praktyczny może być mini statyw), a także akcesoria do jednoczesnego, zdalnego wyzwolenia migawki, takie jak np. odbiornik Hahnel Captur. Wykonując wszystkie ekspozycje stosuj tryb manualnego ustawiania parametrów – tylko ta metoda da gwarancję precyzyjnego powtórzenia naświetlań.

Poza korzystaniem z „tradycyjnych” aparatów, możesz też stosować urządzenia specjalnie przystosowane do tworzenia fotografii i filmów 3D. Są to najczęściej konstrukcje wyposażone w dwa obiektywy ułożone tak, aby umożliwiać tworzenie wrażenia głębi. Wśród nich można znaleźć również akcesoria, takie jak np. wodoodporna obudowa GoPro Dual Hero System, umożliwiająca jednoczesne zamontowanie dwóch kamer GoPro Hero3+ Black Edition czy obiektyw konwersyjny 3D Panasonic VW-CLT1E-H do kompatybilnych kamer tego producenta. Niektóre smartfony wykorzystują podwójny układ aparatów do tworzenia stereopar – przykładem jest LG Swift 3D (choć jest to już nieco starsza konstrukcja).

Inne metody tworzenia złudzenia 3D

Być może pamiętasz z dzieciństwa czerwono-niebieskie zdjęcia, które oglądało się przez specjalne okulary o tak samo zabarwionych szkłach (zamiast szklanych elementów często stosowane były folie lub plastik). Mowa o metodzie anaglifowej, która zdobyła popularność głównie dzięki temu, że umożliwiała uzyskiwanie efektu 3D w tradycyjnych telewizorach. Jeżeli masz do niej sentyment, to z łatwością możesz wykonać takie zdjęcia. Wystarczy wykonać fotografie z przesunięciem, podobnie jak w przypadku tradycyjnej metody stereoskopowej. Reszta to kwestia edycji takich obrazów, o czym mowa w dalszej części artykułu.

W kinach wykorzystuje się różne metody tworzenia efektu 3D. Niegdyś była to wyżej opisywana metoda anaglifowa, obecnie stosowane są bardziej zaawansowane rozwiązania. Wśród różnych sposobów można znaleźć technikę wyświetlania filmów z prędkością 48 kl./s, która wykorzystuje specjalne okulary z migawkami przepuszczającymi bądź blokującymi obraz dla prawego lub lewego oka. Innym sposobem jest stosowanie specjalnych okularów z filtrami polaryzacyjnymi o prostopadłych kierunkach polaryzacji. Pierwsza metoda wymaga zasilania okularów (tzw. okulary aktywne), natomiast druga nie wymaga dodatkowego źródła energii.

Poniższe ilustracje prezentują sposoby działania ww. opisanych okularów i technik wyświetlania obrazu 3D w kinach i telewizorach:

By Locafox.de – https://www.locafox.de/magazin/3d-fernseher-aktiv-oder-passiv-3d/, CC BY-SA 4.0, Link

By Locafox.de – Own work, CC BY-SA 4.0, Link

Obrazy stereoskopowe wkroczyły w zupełnie nową erę za sprawą okularów VR. W swym podstawowym założeniu oparte są na starej metodzie – dwa nieco odmienne obrazy oglądane są przez odpowiednio zakrzywione soczewki. Projekcja zdjęć, filmów i gier następuje za pośrednictwem smartfona lub wbudowanych wyświetlaczy.

Zdjęcia gotowe – i co dalej?

Wykonanie zdjęć, które utworzą stereoparę to tylko część pracy. Kolejny etapem jest połączenie ich tak, aby uzyskać efekt 3D. Możesz wykorzystać do tego np. darmowe oprogramowanie StereoPhoto Maker (do pobrania tutaj). Pozwala ono na zaimportowanie zdjęć i połączenie ich przy użyciu różnych metod (m.in. przeplatanej, anaglifowej monochromatycznej, anaglifowej kolorowej czy dedykowanej do 3D LCD). Niektóre mają zastosowanie do konkretnych metod wyświetlania. Przykładowo zdjęcia anaglifowe możesz obejrzeć na ekranie swojego monitora przy użyciu odpowiednich okularów. Inne metody mogą wymagać użycia specjalnego telewizora, projektora lub gogli VR. Poza tym aplikacja umożliwia stworzenie animowanego gifa, który w bardzo szybki tempie przełącza pomiędzy lewym a prawym zdjęciem, co stwarza iluzję trójwymiarowości na każdym monitorze.

Fotografia stereoskopowa to ciekawy sposób na przełamanie stagnacji podczas wykonywania zdjęć. To także swoisty powrót do korzeni, intrygujący w szczególności w kontekście coraz bardziej intensywnego wykorzystania sztucznej i rozszerzonej rzeczywistości. Niebawem na łamach naszego bloga przyjrzymy się technologiom, które zdają się być spełnieniem snów twórców fotoplastykonów, a na razie zapraszam do poprzednich tekstów związanych z VR:

• Sprawdzamy topowe gogle od DJI – FPV DJI Goggles
• Technologie jutra, które mogą zrewolucjonizować fotografię – cz. II innowacje sprzętowe

PS. Zapisz się do naszego newslettera, aby być na bieżąco z naszymi poradnikami, inspiracjami i testami.