„Głos z off’u”, „setka”… „ujęcie”? Wszystkie te wyrażenia gdzieś się pojawiają, używa się ich i warto znać ich znaczenie bardziej niż „mniej więcej”. Wszystkie te informacje przydają się podczas pisania scenariusza, organizowania planu filmowego oraz podczas rozmów z innymi filmowcami na planie. Każda minuta jest wtedy ważna i dobrze jest operować skrótami żeby więcej pracować a mniej rozmawiać.
Istotną kwestią są rodzaje planów filmowych. Jest ich wiele, przedstawianie scen w niektórych planach jest podobne i trudno się czasem domyślić czy rzeczywiście ustawiliśmy już kręcenie detalu czy dalej „jesteśmy na” zbliżeniu. Wszystkiego jednak dowiesz się z tego artykułu!
Lekcja pierwsza
Sprawa wydaje się banalnie prosta, ale często, kiedy chciałam upewnić się, który plan to który i zasięgałam rady wujka Google, okazywało się, że mało jest takich wpisów w internecie, które by to precyzowały. Są opisy, zdjęcia, ale trudno jest znaleźć i opisy i zdjęcia a właśnie tego się potrzebuje, kiedy nagle chce się napisać kilka informacji potrzebnych operatorowi albo gdy sami potrzebujemy opisać sposób w jaki będziemy pokazywać np. postać. Dla początkującego filmowca rodzaje planów filmowych to podstawa, którą dobrze jest przyswoić.
Rodzaje planów filmowych
Sytuacja ma się następująco: wyróżniamy siedem planów. Mamy plan ogólny, pełny, „amerykański”, średni, bliski, zbliżenie oraz detal.
Plan ogólny ma na celu przedstawienie całego krajobrazu, tła, w którym odbywać się będzie akcja. Jest to np. ujęcie przedstawiające miasto, pokój bohatera czy dom z zewnątrz. Jeżeli w tym planie pojawia się postać, to jest pokazana w całej okazałości wraz z tłem.
W planie pełnym widzimy bohatera oraz tło, ale tym razem to bohater jest najważniejszy. W tym wypadku możemy pokazać tylko fragmenty tła. Trzeba pamiętać, że postać ma być pokazana od stóp do głowy.
Plan „amerykański” – bohater przedstawiony jest od kolan do miejsca tuż nad głową. Plan ten ma na celu przedstawienie postaci, tło nie gra tu roli. Widzimy w tym przypadku gesty postaci, cechy charakterystyczne. Dobrze jest pokazywać w tym planie rozmowy bohaterów ze względu na to, że widz dostrzeże mimikę czy gesty. Poniższe zdjęcie przedstawia fragment filmu. Dzięki temu, że użyty jest plan „amerykański” odbiorca domyśla się, że postać coś obserwuje.
Od pasa do przestrzeni nad głową kadrujemy bohatera w planie średnim. Podobnie jak w planie amerykańskim dużą rolę odgrywają tu gesty, reakcje postaci, jego ubiór.
Plan bliski to popiersie bohatera, który przejmuje kadr. Postać, cechy zewnętrzne czy coś, na co patrzy bohater są tu najważniejsze, tło nie gra roli. W tym planie można pokazać do trzech bohaterów na raz.
Kiedy chcemy pokazać emocje, stworzyć tzw. napięcie wynikające z reakcji postaci kadrujemy jego twarz w zbliżeniu. Zajmuje ona wtedy cały plan lub jego większość.
Detal natomiast ma za zadanie zwrócić uwagę widza na dany fragment kadru. Może to być część ciała bohatera (rana, blizna, kolor paznokci, charakterystyczna część ciała) albo jakiś element stanowiący jego ważną cechę (np. coś związanego z ubiorem), detal może też ukazywać ważny fragment kadru nie związany w danej chwili z bohaterem (nóż w mieszkaniu mordercy, fragment listu, brudne naczynia po posiłku itd.). Detal ukazuje znaczącą informację, która w jakiś sposób charakteryzuje postać albo sytuację. Na poniższym zdjęciu detalem jest kolczyk.
Dzięki sposobowi kadrowania na powyższych zdjęciach, można wyobrazić sobie najazdy kamery zgodnie w owymi planami po kolei. Widzimy wtedy kobietę obserwującą coś, co znajduje się na drugim brzegu rzeki. Kamera zbliża się do postaci. Powoduje to, że widz odczuwa bardziej intymną atmosferę i jest ciekawy jak wygląda postać, na co patrzy i w jakim jest nastroju. W przedostatnim kadrze kobieta odwraca się. Odbiorca widzi, że jest delikatnie uśmiechnięta, zamyślona. Widzi jej charakterystyczny ubiór – okulary, kask, domyśla się więc, że bohaterka jest na wycieczce. Detal, którym w tym przypadku jest kolczyk, może zapowiadać dalsze wydarzenia. Kolczyk może być pamiątką po kimś, prezentem, wiązać się z inną historią, do której nawiąże dalsza część filmu.
Teraz trzeba tylko zabrać się do pracy
Jeśli już znasz rodzaje planów filmowych, potrafisz je odróżnić i posługiwać się tymi pojęciami, to znacznie łatwiej będzie Ci napisać scenariusz, opisać sposób w jaki chcesz kadrować scenę oraz dogadać się z innymi osobami, które będą pracować z Tobą na planie. Trzeba pamiętać, że często na pozór banalne rzeczy okazują się bardzo ważne i w wielu przypadkach kłopotliwe. Nie zaszkodzi więc, dla pewności, powtórzyć sobie plany filmowe przed pisaniem scenariusza czy udaniem się na swój pierwszy plan. Nawet jeśli pracujesz sam!
